Wanneer is een arbodienst verplicht voor uw organisatie?

05/11/2026 Arbobeleid

Zodra je één werknemer in dienst neemt, geldt de Arbowet voor jouw organisatie. Dat klinkt misschien als een vanzelfsprekendheid, maar in de praktijk heeft een opvallend groot aantal werkgevers nog steeds geen geldig arbocontract afgesloten. De Nederlandse Arbeidsinspectie kan bij ontbrekend contract direct een boete opleggen van maximaal 4.500 euro, zonder voorafgaande waarschuwing. Dat is een risico dat je simpelweg niet wilt lopen.

Toch leeft er veel onduidelijkheid over de precieze verplichting. Moet je per se een volledige arbodienst inschakelen? Geldt dit ook voor kleine organisaties of bij flexwerkers? En wat moet er precies in dat verplichte basiscontract staan? De antwoorden zijn concreter dan je wellicht denkt. In dit artikel leggen we stap voor stap uit wanneer een arbodienst verplicht is, welke keuzes je hebt en hoe je jouw arbobeleid slim inricht.

Wat zegt de wet over de arbodienst verplicht?

Volgens het Arboportaal moet iedere werkgever beschikken over een basiscontract met een arbodienst of bedrijfsarts, en is de werkgever zelf verantwoordelijk voor de inhoud ervan. Die verantwoordelijkheid klinkt zwaar, maar is in essentie heel helder: zodra jij personeel in dienst hebt, ook al is dat één parttimer of een oproepkracht met een nul-urencontract, ben je verplicht om arbodienstverlening goed te regelen. Er is geen ondergrens van vijf of tien medewerkers. De verplichting gaat in op de eerste werkdag van je eerste werknemer.

De wettelijke basis voor deze verplichting ligt in de Arbeidsomstandighedenwet, beter bekend als de Arbowet. Vanaf 1 juli 2017 geldt voor alle werkgevers in Nederland dat zij minimaal een basiscontract moeten hebben. De wet legt vast bij welke taken je je als werkgever moet laten ondersteunen door gecertificeerde kerndeskundigen: de bedrijfsarts, de arbeidshygiënist, de hoger veiligheidskundige en de arbeids- en organisatiedeskundige.

Wat moet er in het basiscontract staan?

Het Arboportaal beschrijft dat in het basiscontract werkafspraken worden gemaakt voor de taken waarvoor de werkgever zich volgens de Arbowet moet laten bijstaan door kerndeskundigen. Concreet gaat het om de volgende onderdelen:

  • Begeleiding van zieke werknemers en re-integratie via de Wet verbetering poortwachter
  • Toegang tot de bedrijfsarts, ook buiten verzuimsituaties om
  • Toetsing van en advies bij de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E)
  • Periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek (PAGO)
  • Een second opinion bij een andere bedrijfsarts
  • Een klachtenprocedure voor werknemers
  • Afspraken over overleg tussen de bedrijfsarts en de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging

Het basiscontract is daarmee meer dan een administratieve formaliteit. Het legt de basis voor een gezonde samenwerking tussen jouw organisatie en de arboprofessionals die jouw mensen ondersteunen.

Vangnetregeling of maatwerkregeling: wat past bij jouw organisatie?

Een veelvoorkomend misverstand is dat arbodienst verplicht altijd betekent dat je een volledig pakket bij een grote arbodienst moet afnemen. Dat klopt niet. Volgens het ondernemersplein van de Rijksoverheid kun je kiezen uit twee varianten voor het basiscontract: de vangnetregeling en de maatwerkregeling.

Bij de vangnetregeling sluit je een contract met één gecertificeerde arbodienst, die vervolgens alle benodigde kerndeskundigen levert. Dit is de meest gebruikte variant, zeker voor organisaties met beperkte HR-capaciteit. Je hebt één aanspreekpunt en wordt grotendeels ontzorgd. Voor kleine en middelgrote organisaties is dit vaak de meest praktische keuze.

Bij de maatwerkregeling kies je zelf welke deskundigen je inschakelt, afhankelijk van de behoefte op dat moment. Dit geeft meer regie, maar vereist ook meer coördinatie vanuit de werkgever. Bovendien is instemming van de ondernemingsraad (OR) of personeelsvertegenwoordiging (PVT) verplicht, en moet die instemming schriftelijk zijn vastgelegd. Gaat de OR niet akkoord, dan valt de organisatie automatisch terug op de vangnetregeling.

De rol van de ondernemingsraad bij het arbocontract

Dit is een punt dat werkgevers regelmatig over het hoofd zien: voordat je het basiscontract afsluit met een arbodienst, moet de OR of PVT instemmen met de inhoud ervan. Dat instemmingsrecht is vastgelegd in de Arbowet zelf, niet in de Wet op de ondernemingsraden. De OR heeft dus een stevige vinger in de pap bij de keuze voor een arbodienst en bij de inhoud van het contract. Betrek je medewerkers(vertegenwoordiging) daarom vroegtijdig bij dit proces, ook al gaat het formeel om een werkgeversverantwoordelijkheid.

Wat zijn de risico's als je geen geldig contract hebt?

De Nederlandse Arbeidsinspectie controleert actief of werkgevers beschikken over een geldig basiscontract. Bij het ontbreken ervan kan zij direct handhavend optreden, zonder waarschuwing vooraf. De boete voor het ontbreken van een verplicht basiscontract kan oplopen tot 4.500 euro. Daarbij geldt: hoe groter de organisatie, hoe hoger de boete. Naast de financiële consequentie loop je als werkgever ook een juridisch risico: als een medewerker ziek uitvalt en jij hebt geen arbodienst ingeschakeld, sta je er alleen voor bij de verzuimbegeleiding, wat de re-integratie ernstig kan bemoeilijken.

Praktische stappen om je arbobeleid te regelen

Ben je nog niet zeker of jouw huidige contract volledig aan de wettelijke eisen voldoet? Doorloop dan de volgende stappen:

  • Controleer of je een geldig, ondertekend basiscontract hebt met een gecertificeerde arbodienst of bedrijfsarts
  • Ga na of alle verplichte onderdelen in het contract zijn opgenomen, zoals de klachtenprocedure en de second opinion
  • Zorg voor schriftelijke instemming van de OR of PVT
  • Beoordeel of de vangnetregeling of de maatwerkregeling beter past bij de omvang en HR-capaciteit van jouw organisatie
  • Plan een periodiek overleg met je arbodienst om het contract actueel te houden

Kom je er na deze check achter dat je contract niet volledig is of dat je toe bent aan een betere samenwerking? Dan is het goed om te weten dat overstappen naar een andere arbodienst mogelijk is. Op onze pagina over overstappen van arbodienst lees je wanneer en hoe je dat geregeld kunt krijgen, inclusief de opzegtermijnen. Nieuwsgierig naar wat een samenwerking kost? Bekijk onze tarieven voor arbodienstverlening.

Vanaf je eerste werknemer telt de Arbowet. Zorg dat je arbobeleid op orde is voordat de inspecteur aanbelt.

De arbodienst verplicht is geen papieren exercitie. Het basiscontract vormt de juridische en praktische basis voor gezond en veilig werken in jouw organisatie, en de wet laat weinig ruimte voor uitstel of halfslachtige oplossingen.

Key takeaways

  • Zodra je één werknemer in dienst neemt, ben je als werkgever verplicht een basiscontract met een arbodienst of bedrijfsarts af te sluiten, ongeacht de grootte van je organisatie.
  • Het basiscontract moet minimaal afspraken bevatten over verzuimbegeleiding, toegang tot de bedrijfsarts, RI&E-toetsing, een klachtenprocedure en een second opinion.
  • Je kiest voor de vangnetregeling (via een gecertificeerde arbodienst) of de maatwerkregeling (zelf deskundigen samenstellen), maar bij de maatwerkregeling heb je altijd schriftelijke instemming van de OR of PVT nodig.
  • De OR heeft instemmingsrecht bij de keuze voor een arbodienst en bij de inhoud van het basiscontract. Betrek hen daarom tijdig.
  • De Nederlandse Arbeidsinspectie kan bij het ontbreken van een geldig basiscontract direct een boete opleggen van maximaal 4.500 euro, zonder voorafgaande waarschuwing.
  • Overstappen naar een andere arbodienst is mogelijk; check de opzegtermijnen en zorg dat de OR instemt voordat je een nieuw contract tekent.
  • Een goed basiscontract is het startpunt, maar echte meerwaarde zit in een arbodienst die actief met je meedenkt over preventie, verzuimreductie en duurzame inzetbaarheid.

Wil je weten of jouw huidige arbocontract voldoet aan alle wettelijke eisen, of ben je toe aan een frisse start met een betrokken partner? Neem contact op met Arbo Concern en we kijken samen wat de beste aanpak is voor jouw organisatie.