Thuiswerken en ziekteverzuim: risico's en oplossingen voor werkgevers

Het ziekteverzuim blijft stijgen terwijl werknemers minder thuiswerken, zo laten recente cijfers op Arboportaal zien. Onderzoek van TNO maakt tegelijkertijd duidelijk dat de werkplek – thuis, op kantoor of hybride – nauw samenhangt met verzuim, werkstress en ervaren gezondheid. Thuiswerken is daarmee geen tijdelijke noodoplossing meer, maar een vast onderdeel van de arbeidsomstandigheden dat direct doorwerkt in uw verzuimcijfers en het werkgeluk van medewerkers.

Voor werkgevers, HR-managers en arbocoördinatoren betekent dit dat zij ziekteverzuim moeten beheersen binnen een hybride organisatie, terwijl zij óók voldoen aan hun zorgplicht voor veilige en gezonde arbeidsomstandigheden, thuis én op locatie, zoals onderstreept door onder meer het RIVM. TNO wijst er in de factsheet werk-privébalans op dat thuiswerken die balans kan verstoren en werkstress kan vergroten, wat zonder doelgericht beleid rond preventie, inrichting van de thuiswerkplek en goede begeleiding kan uitmonden in meer kort- én langdurig verzuim.

Door de beschikbare inzichten van onder andere TNO, RIVM en CBS te vertalen naar praktische maatregelen, kunt u gericht werken aan gezond thuiswerken, lagere verzuimcijfers en een sterke duurzame inzetbaarheid van uw medewerkers.

Thuiswerken heeft door de jaren heen een belangrijke plaats ingenomen in onze manier van werken. Het thema is niet langer of het kan, maar hoe we dit op een gezonde manier kunnen invullen.

Feiten en trends rond thuiswerken en ziekteverzuim

Volgens de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) is het aantal hybride werkenden na de pandemie iets gedaald, maar nog steeds hoog. In dezelfde periode steeg het ziekteverzuimpercentage naar 5,2% in 2022, waar het voorheen 4,6% was. Werknemers verzuimen ongeveer 9,0 dagen per jaar.

Uit Arbotrends 2022 blijkt dat de relatie tussen thuiswerken en ziekteverzuim niet eenvoudig is. TNO onderzoekt deze samenhang en wijst op de veranderende aard van risico’s: fysieke belasting verschuift naar de thuiswerkplek en psychosociale belasting kan toenemen door minder sociale steun.

Waarom thuiswerken ziekteverzuim kan verhogen

Een bekend mechanisme is dat thuiswerken vaak gepaard gaat met langere werkdagen en minder pauzes. TNO heeft hier al in het verleden op gewezen, vooral tijdens de coronapandemie. Dit kan leiden tot vermoeidheid en stress, zoals beschreven in TNO's analyse Thuiswerken: leidt dat tot meer werkstress?.

Daarnaast kan de combinatie van werk met zorgtaken thuis de balans verstoren. Het inhalen van werk in de avond kan ten koste gaan van herstel, wat op termijn ziekteverzuim kan verhogen. De TNO-publicatie over werk-privébalans geeft inzicht in hoe deze balans te herkennen is.

Een minder zichtbare factor is het verlies aan informele signalen die collega’s en leidinggevenden normaal zouden oppikken op kantoor. Dit kan ertoe leiden dat preventieve maatregelen te laat worden genomen.

Fysieke risico’s bij thuiswerken

Het thuiswerken maakt de thuissituatie een officiële werkplek, waarbij ook fysieke risico’s in kaart gebracht moeten worden. TNO en de Inspectie SZW concluderen dat de fysieke belasting bij thuiswerkers kan toenemen door een suboptimale werkplekinrichting. Dit kan geleidelijk leiden tot klachten en uiteindelijk tot verzuim, zoals uiteengezet in het thuiswerken rapport.

Praktische tips:

• Zorg voor een werkplekcheck en duidelijk pauze- en beweegritme.
• Maak concrete afspraken over tijdelijk werken op locatie bij klachten.
• Voorzie medewerkers van kennis over ergonomie en geschikte middelen.

Psychosociale belasting en thuiswerken

Psychosociale factoren spelen een grotere rol dan vaak gedacht. TNO beschrijft risico’s zoals gebrek aan contact en sociale steun, wat kan leiden tot langere perioden van verzuim. De NEA-cijfers tonen dat werkdruk een belangrijke oorzaak is van verzuim. Dit raakt aan de psychosociale arbeidsbelasting die door Arboportaal verder wordt uitgewerkt.

De rol van leidinggevenden is hierbij belangrijk. Een balans tussen sturen op output en vertrouwen kan bijdragen aan een gezonde werkomgeving.

Data en indicatoren: thuiswerken ziekteverzuim meetbaar maken

Om effectief beleid rond ziekteverzuim te voeren, is het belangrijk te weten waar het verzuim vandaan komt. Dit vraagt om gedetailleerde managementinformatie. Landelijke benchmarks van bijvoorbeeld het CBS kunnen hierbij helpen. Focus op variabelen die thuiswerkgerelateerd zijn, zoals werk-privébalans en ergonomische knelpunten.

Het is belangrijk om zorgvuldig om te gaan met privacy. Anonieme surveys en teamdialogen kunnen veel inzicht geven zonder individuele gegevens vast te leggen.

Verplichtingen voor werkgevers bij thuiswerken

Werkgevers blijven verantwoordelijk voor de arbeidsomstandigheden, ook bij thuiswerken. Dit vereist beleid dat verder gaat dan alleen een thuiswerkregeling. Het RIVM benadrukt het belang van een veilige werkomgeving.

Dit omvat het opnemen van thuiswerken in risico-inventarisaties en voorlichting. De inzet van preventieve maatregelen loont volgens het RIVM.

Bovendien kan sociale veiligheid worden versterkt door, bijvoorbeeld, het beschikbaar stellen van een vertrouwenspersoon, zoals uitgelegd door Arboportaal.

Oplossingen: van thuiswerkbeleid naar verzuimpreventie

Een succesvol beleid combineert duidelijke afspraken met praktische ondersteuning. Het concretiseren van hybride werken en het stellen van duidelijke richtlijnen voor bereikbaarheid kunnen helpen om stress te verminderen.

Preventie dient zowel op organisatie-, team- als individueel niveau te worden aangepakt. Concrete signalen van overbelasting zijn een aanleiding om werk anders te organiseren en niet enkel gesprekken over veerkracht te voeren. Dit helpt om oorzaken aan te pakken in plaats van symptomen te bestrijden, wat leidt tot minder ziekteverzuim en meer duurzame inzetbaarheid.

Door thuiswerken structureel te verbinden met arbozorg en verzuimbeleid blijft de gezondheid van medewerkers ook buiten kantoor goed in beeld. Zo voorkomt u dat sluimerende risico’s rond werkdruk, werk-privébalans en inrichting van de thuiswerkplek uitgroeien tot verzuim.

Key takeaways

• Neem thuiswerken expliciet op in uw RI&E en thuiswerkbeleid, inclusief de fysieke, mentale en organisatorische risico’s die horen bij werken op afstand.
• Leg duidelijke afspraken vast over werkplekchecks, pauzes, bereikbaarheid en werktijden, zodat medewerkers niet structureel “aan” staan.
• Gebruik verzuimcijfers en korte, anonieme vragenlijsten om patronen in werkdruk, werk-privébalans en thuiswerkfrequentie vroegtijdig te signaleren.
• Ondersteun leidinggevenden in resultaatgericht én mensgericht aansturen op afstand, met oog voor signalen van overbelasting en terugtrekgedrag.
• Organiseer laagdrempelige toegang tot ondersteuning door HR, preventiemedewerker, bedrijfsarts en vertrouwenspersoon, speciaal ook voor thuiswerkers.
• Maak van thuiswerken een vast onderdeel van uw dialoog over duurzame inzetbaarheid, zodat medewerkers tijdig knelpunten en verbeterwensen delen.

Door deze inzichten gericht toe te passen, bouwt u aan een organisatie waarin thuiswerken niet alleen praktisch mogelijk is, maar ook gezond, veilig en duurzaam. Dat vraagt bewuste keuzes in beleid, leidinggeven en monitoring, maar het levert meer betrokken medewerkers, minder verzuim en een sterker werkgeverschap op.