Top 10 oorzaken van ziekteverzuim in 2026 en wat u kunt doen

Het ziekteverzuim in Nederland blijft hardnekkig hoog, met in het eerste kwartaal van 2025 opnieuw een piek van 8,1 procent in de sector zorg en welzijn, zo blijkt uit recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Analyses naar verschillen tussen bedrijfstakken laten zien dat niet alleen de hoogte van het verzuim uiteenloopt, maar ook de aard en duur van klachten. Achter deze percentages gaan concrete gevolgen schuil voor medewerkers, teams, continuïteit en kostenbeheersing.

Voor werkgevers en HR-professionals betekent dit dat sturen op één totaalpercentage niet meer volstaat. Uit gegevens van het RIVM blijkt dat psychische klachten inmiddels verantwoordelijk zijn voor ongeveer 40 procent van het langdurig verzuim, terwijl het Trimbos-instituut laat zien welke aandoeningen de meeste verzuimdagen én hoogste kosten veroorzaken. Dit raakt rechtstreeks aan thema’s als werkgeluk, vitaliteit en duurzame inzetbaarheid.

Tegelijkertijd bent u juridisch aan zet: volgens het Arboportaal wordt van werkgevers verwacht dat zij al in de eerste week na ziekmelding actief handelen. Inzicht in de onderliggende oorzaken van verzuim is daarmee zowel een kwestie van goed werkgeverschap als van naleving en financieel gezond organiseren. Tegen die achtergrond wordt het belangrijker om gericht te kijken naar de belangrijkste verzuimoorzaken in 2026 en welke praktische maatregelen u nu al kunt nemen om uitval te beperken en werkplezier te vergroten.

Werken aan het reduceren van oorzaken van ziekteverzuim begint met inzicht in trends en context. In 2026 blijft het verzuim op een relatief hoog niveau. Zo laat het CBS zien dat het ziekteverzuim in het begin van 2025 op 5,8% stond. Griep en verkoudheid waren in 56% van de gevallen de reden, en psychische klachten volgden met 8%. Dit blijkt uit de CBS-cijfers over ziekteverzuim in 2025 en het CBS-dashboard ziekteverzuim.

Sectorale verschillen

Werkgevers moeten beseffen dat oorzaken van verzuim sterk per sector verschillen. In zorg en welzijn is het verzuim structureel hoger dan in de horeca. Ook de grootte van een bedrijf speelt mee; bedrijven met meer dan 100 werknemers hebben hogere verzuimcijfers dan die met minder dan 10 werknemers, wat andere risico’s en mogelijkheden voor sturing met zich meebrengt.

Top 10 oorzaken ziekteverzuim in 2026

1. Virusinfecties: griep en verkoudheid

Virusinfecties blijven de grootste meldingsoorzaak. In 2024 gaf 55,5% van de werknemers griep of verkoudheid op als laatste ziektemelding. In functies met veel contact loont het om piekperiodes in de winter voor te bereiden met vervangingscapaciteit.

2. Psychische klachten en burn-out

Psychische klachten, hoewel niet het grootst in aantallen, zijn belangrijke voorspellers van langdurige uitval. Volgens het RIVM zijn psychische klachten een zware last voor langdurig verzuim. Werkgevers moeten verder kijken dan alleen weerbaarheidstrainingen en bronoorzaken van werkstress aanpakken.

3. Te hoge werkdruk (werkgerelateerd)

Bij werkgerelateerd verzuim wordt vaak te hoge werkdruk genoemd, met 27,2% van de werkgerelateerde verzuimredenen in 2024. Werkdrukstructuren moeten meetbaar worden gemaakt, met bijvoorbeeld capaciteitsplanningen en maximum caseloads.

4. Buik-, maag- en darmklachten

Deze klachten, goed voor 4,9% van het verzuim in 2024, kunnen infectieus of stressgerelateerd zijn. Vooral in sectoren met voedsel- of zorgcontact zijn heldere protocollen essentieel.

5. Hoofdpijn

Hoofdpijn, goed voor 4,8% van het verzuim in 2024, kan in kantooromgevingen wijzen op structurele belasting zoals beeldschermarbeid of slechte ergonomie.

6. Rugklachten

Rugklachten kwamen in 2024 bij 3,8% van de gevallen voor. Een goed beleid op fysieke belasting met tilhulpmiddelen en aangepaste werkplekken is noodzakelijk.

7. Klachten aan heup, benen, knieën en voeten

Deze klachten komen vaak voor in sectoren met veel staand werk en waren goed voor 3,7% in 2024. Taakroulatie en goede vloerbelasting kunnen hier verlichting bieden.

8. Nek-, schouder-, arm- en polsklachten

Geassocieerd met repetitief werk, kwamen deze klachten voor bij 3,3% van de verzuimers in 2024. Ergonomische oplossingen moeten gecombineerd worden met dynamische werkorganisatie.

9. Vermoeidheid en concentratieproblemen

Deze klachten, genoemd in 2,3% van de gevallen, zijn vroegsignalen voor langdurig verzuim in 2024. Optimaal energieherstel moet regelmatig worden besproken in werkoverleg.

10. Conflicten en grensoverschrijdend gedrag

Ruim 6,3% van het werkgerelateerde verzuim wordt hieraan toegeschreven. Een solide meld- en opvolgproces is nodig voor het aanpakken van conflicten en gedrag.

Werkgerelateerd verzuim: beïnvloedbare oorzaken

Hoewel niet alle verzuimoorzaken werkgerelateerd zijn, heeft werk vaak invloed op ontstaan en duur. Volgens de NEA is 22% van het verzuim geheel of gedeeltelijk werkgerelateerd. Werkgevers moeten hun afdelingen analyseren op medische en werk-organisatorische oorzaken.

Kortdurend verzuim vergt een andere aanpak

Kort en frequent verzuim vereist snelle en duidelijke communicatie. Zoals het Arboportaal aangeeft, moet eerst het patroon worden achterhaald voordat actie wordt ondernomen.

Verschillen per sector en organisatiegrootte

Sectorele verschillen zijn groot, met zorg en welzijn aan de hoge kant qua verzuim en horeca aan de lage kant. De omvang van organisaties speelt ook een rol in variërende verzuimcijfers. Het is wijs om algemene oorzaken van verzuim te vertalen naar een eigen risico-inventarisatie van de specifieke organisatie.

Gericht sturen op de oorzaken van ziekteverzuim vraagt om meer dan alleen goede bedoelingen: het vraagt om een combinatie van betrouwbare data, professionele vakkennis en oprechte aandacht voor medewerkers. Door deze elementen te verbinden, ontstaat een aanpak die zowel mensgericht als bedrijfsmatig sterk is.

Key takeaways

• Gebruik branchecijfers, zoals CBS- en NEA-data, uitsluitend als vertrekpunt en vertaal deze naar uw eigen sector, functiegroepen en organisatiegrootte voor écht relevante inzichten.
• Analyseer verzuim per afdeling en functiegroep en onderscheid medische, werkgerelateerde en gemengde oorzaken om gerichte interventies en preventief beleid te kunnen inzetten.
• Richt u structureel op werkdruk, dienstroosters, ergonomie en fysieke belasting in plaats van vooral losse vitaliteitsacties of eenmalige trainingen te organiseren.
• Bouw een systematische aanpak voor kortdurend en frequent verzuim met vroegtijdig, laagdrempelig contact en gesprekken die focussen op inzetbaarheid en wat medewerkers nog wél kunnen.
• Creëer een veilig meldklimaat voor psychische klachten, conflicten en grensoverschrijdend gedrag en ondersteun leidinggevenden in het voeren van deze vaak lastige gesprekken.
• Koppel data-analyse aan opvolging in de praktijk, zodat inzichten daadwerkelijk leiden tot betere ondersteuning van medewerkers én een lagere verzuim- en continuïteitsrisico.

Door deze punten consequent toe te passen, maakt u van verzuimbeleid een waardevol stuurinstrument voor duurzame inzetbaarheid. Zo investeert u niet alleen in de gezondheid en betrokkenheid van uw mensen, maar versterkt u ook de wendbaarheid en continuïteit van uw organisatie op de lange termijn.