Ziekteverzuim in de winter: preventieplan voor organisaties

Sinds het vierde kwartaal van 2022 daalt het ziekteverzuim weer, maar uit het dashboard ziekteverzuim van het CBS blijkt dat het verzuim in de winter hardnekkig hoog blijft. Griep, luchtweginfecties, seizoensdepressies en het verergeren van bestaande aandoeningen vallen juist in de koudere maanden samen. Voor werkgevers betekent dit meer ziekmeldingen, hogere werkdruk voor de aanwezige collega’s, druk op werkgeluk en oplopende kosten voor loondoorbetaling en vervanging.

Tegelijk is een belangrijk deel van het verzuim niet alleen medisch, maar ook werkgerelateerd. Uit onderzoek van TNO blijkt dat bijna 1 op de 6 werknemers stressvol werk heeft, met vaker en langer durend verzuim tot gevolg. Juist in onderbezette wintermaanden kan dit de balans tussen belasting en belastbaarheid verder verstoren, terwijl u als werkgever wettelijk verantwoordelijk blijft voor een veilige en gezonde werkomgeving.

Een doordacht preventieplan voor de winter vraagt daarom om samenhang tussen fysieke en mentale gezondheid, slimme werkorganisatie en duidelijke verzuimprocessen. Zo beperkt u niet alleen de impact van seizoensgebonden uitval, maar versterkt u ook de duurzame inzetbaarheid en veerkracht van uw organisatie.

Wanneer de winter intreedt, zien veel bedrijven een stijging in ziekteverzuim. Dit is geen onbekend fenomeen. Traditioneel zijn de verzuimcijfers hoger in de wintermaanden dan in de zomer. Zo registreerde het CBS-dashboard ziekteverzuim een stijging naar 5,6 procent in het vierde kwartaal van 2025, tegenover 5,4 procent een jaar eerder. Het is belangrijk om deze winterpiek als een verwacht fenomeen in plaats van een plotseling incident te benaderen.

Seizoenspatroon en verschillen per sector

Ziekteverzuim varieert sterk tussen sectoren en de grootte van bedrijven. In de gezondheidszorg en welzijnssector was het verzuim in 2025 bijvoorbeeld 7,9 procent, terwijl de landbouw en horeca op respectievelijk 3,3 procent en 3,4 procent zaten. Bedrijven met meer dan 100 werknemers zagen een verzuim van 6,0 procent, vergeleken met 2,4 procent bij bedrijven met minder dan 10 werknemers.

Dit benadrukt dat één uniforme aanpak niet effectief is. Maatregelen moeten worden afgestemd op het specifieke werkproces en de omstandigheden binnen een organisatie.

Wat veroorzaakt winterverzuim

Winterverzuim kan worden ingedeeld in kort frequent verzuim, vaak door infecties, en langer verzuim, dat verband houdt met werkdruk of mentale gezondheidsproblemen. Volgens de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden wordt 55,5 procent van het verzuim veroorzaakt door virusinfecties zoals griep of verkoudheid. Psychische klachten zoals burn-out vormen 8,2 procent van de ziekmeldingen. Werkdruk en besmetting op de werkplek zijn ook belangrijke factoren die bijdragen aan het verzuim.

Preventieve maatregelen in de winter

Een effectieve aanpak tegen ziekteverzuim in de winter combineert infectiepreventie met maatregelen om werkdruk te verminderen. Belangrijke infectiepreventieve maatregelen zijn duidelijke afspraken over thuisblijven bij ziekte, goede ventilatie en voldoende schoonmaak. In sectoren met veel klantcontact kan het ook nuttig zijn om fysieke ontmoetingen te beperken en pauzes te spreiden.

Het is net zo belangrijk om werkdrukpieken te beheersen. Vaak leidt het ontbreken van herstelmogelijkheden door overwerk tot langer verzuim. TNO constateerde dat 16 procent van de werknemers stressvolle banen heeft, wat vraagt om maatregelen zoals meer autonomie en flexibele werkopties.

Gebruik maken van data voor vroege signalering

Veel organisaties registreren verzuimcijfers, maar doen weinig met deze data voor preventie. Door interne verzuimgegevens te koppelen aan externe benchmarks, zoals het CBS-dashboard, kunnen realistische doelen worden gesteld en preventieve maatregelen worden ontwikkeld.

Praktische tips voor HR-managers

• Analyseer de verzuimcijfers van uw organisatie en vergelijk ze met sectorbenchmarks.
• Ontwikkel een flexibel winterplan dat rekening houdt met verschillende scenario's van ziekteverzuim.
• Zorg voor duidelijke communicatie over verzuimprocedures en privacyrichtlijnen.
• Bied leiderschapstrainingen aan om de teams te ondersteunen in het managen van tijdelijke uitval.

Het belang van een goed protocol bij ziekmelding

Een voorspelbaar protocol voor ziekmeldingen is belangrijk voor zowel leidinggevenden als medewerkers. Het voorkomt dat er ad-hoc beslissingen genomen worden die kunnen leiden tot miscommunicatie en vertraging. De guidelines van UWV helpen bij het creëren van een gestructureerd proces.

Omgaan met onwerkbaar weer

Naast ziekteverzuim kan ook onwerkbaar weer een probleem zijn voor bedrijven met buitenwerkzaamheden. Het is belangrijk om hier een apart plan voor te hebben, dat afspraken omvat over loondoorbetaling en alternatieve werkzaamheden. Dit helpt om verzuimcijfers nauwkeurig te houden.

Organisatorische impact en kosten

Winterse maatregelen kunnen extra kosten voor vervanging en managementtijd met zich meebrengen. Volgens TNO zijn de kosten van werkgerelateerd verzuim door psychosociale arbeidsbelasting fors gestegen. Dit benadrukt het belang van preventieve wintermaatregelen die gericht zijn op het beheersen van werkdruk.

Door deze onderdelen voorafgaand aan de winter te organiseren, ontstaat er rust in de uitvoering.

Een doordachte winteraanpak rond ziekteverzuim helpt HR, leidinggevenden en arbocoördinatoren om voorspelbare pieken in verzuim te beheersen, in plaats van steeds weer verrast te worden. Zo blijft de continuïteit beter geborgd en blijven zowel medewerkers als organisatie sterker door het winterseizoen heen.

Key takeaways

• Benader winterverzuim als een terugkerend, voorspelbaar risico door eigen verzuimcijfers en sectorpatronen structureel te analyseren.
• Maak in uw beleid onderscheid tussen kortdurend verzuim door infecties en langer verzuim door werkdruk of mentale klachten, met passende maatregelen per categorie.
• Combineer goede hygiëne en infectiepreventie, zoals ventilatie, schoonmaak en thuisblijven bij koorts, met het beperken van werkdrukpieken en het vergroten van autonomie.
• Zet verzuimdata actief in voor vroegsignalering en ontwikkel een winter-risicokalender die u koppelt aan roosters, piekweken en klantdrukte.
• Zorg voor duidelijke, goed gecommuniceerde procedures voor ziekmelding en re-integratie, zodat leidinggevenden en medewerkers weten wat er van hen wordt verwacht.
• Neem bij buitenwerk tijdig de regelgeving rond onwerkbaar weer en WW mee in uw personeelsplanning en communicatie, om verrassingen en discussies te voorkomen.

Door nu gericht op winterverzuim te sturen, bouwt u aan een organisatie die beter bestand is tegen seizoensschommelingen in zowel gezondheid als werkdruk. Dat vraagt om bewuste keuzes, heldere afspraken en consequente uitvoering, maar levert een gezonde, veerkrachtige en beter voorspelbare bedrijfsvoering op.