Ziekteverzuimpercentage berekenen: formule, voorbeelden en duiding

Het ziekteverzuim in de sector zorg en welzijn bereikte in het eerste kwartaal van 2025 opnieuw een hoogtepunt met 8,1 procent, blijkt uit recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Tegelijkertijd hanteert lang niet iedere organisatie dezelfde manier van rekenen, terwijl het CBS het begrip ziekteverzuimpercentage scherp heeft afgebakend: inclusief verzuim langer dan een jaar en exclusief zwangerschaps- en bevallingsverlof.

Voor HR-professionals, arbocoördinatoren en werkgevers is een helder en eenduidig ziekteverzuimpercentage belangrijk als fundament onder elk verzuim- en inzetbaarheidsbeleid. Zonder consistente definitie en rekenmethode stuurt u op gevoel in plaats van op feiten, wat effectieve sturing op verzuim, kosten, werkgeluk en vitaliteit bemoeilijkt en het lastiger maakt om te voldoen aan wet- en regelgeving rond arbozorg en verzuimbegeleiding.

Daarbij spelen praktische vragen: rekent u met kalenderdagen of werkdagen, hoe verwerkt u langdurig verzuim en sluit uw interne definitie aan bij de standaard die onder andere in de Nationale Verzuimstatistiek wordt gebruikt? Een duidelijke, goed onderbouwde formule voor het ziekteverzuimpercentage helpt u om verzuimcijfers betrouwbaar te interpreteren en gericht in te zetten voor beleid, dialoog en duurzame inzetbaarheid.

Wanneer organisaties het ziekteverzuimpercentage berekenen, is het belangrijk te begrijpen wat er precies wordt gemeten. Meestal gaat het om het totaal aantal ziektedagen van werknemers, uitgedrukt als percentage van de totale beschikbare dagen in dezelfde periode. Het CBS definieert dit als alle ziektedagen, inclusief verzuim langer dan een jaar, als aandeel van de beschikbare werkdagen. Zwangerschaps- en bevallingsverlof vallen daar niet onder.

Ziekteverzuimpercentage berekenen: de formule

De basisformule om het ziekteverzuimpercentage te berekenen is eenvoudig:

(aantal verzuimde dagen / aantal beschikbare dagen) × 100%

De uitdaging ligt in de manier waarop u de verzuimde dagen en beschikbare dagen afbakent. Het CBS biedt een toelichting over hoe u het ziekteverzuimpercentage bepaalt. Werkdagen sluiten aan op roosters terwijl kalenderdagen beter passen bij administratieve tellingen.

Werkdagen of kalenderdagen: maak een bewuste keuze

Het kiezen tussen werkdagen en kalenderdagen is vaak het eerste discussiepunt bij het berekenen van ziekteverzuimpercentage. Beide kunnen overeenkomen, zolang uw interne definitie helder en consistent is. Voor benchmarking is het belangrijk te controleren welke telwijze de vergelijkingsbron hanteert.

Deeltijd, fte en correct tellen

Bij veel organisaties is deeltijd de norm, wat het ziekteverzuimpercentage kan vertekenen zonder correctie. Volgens het CBS moet bij deeltijd in de verzuimdagentelling rekening gehouden worden met de deeltijdfactor. Dit zorgt voor een eerlijkere weergave van verzuim binnen de organisatie.

Praktische tip: Zorg ervoor dat uw telwijze voor verzuimdagen consistent is met hoe u de beschikbare dagen telt.

Rekenvoorbeeld: zo werkt ziekteverzuimpercentage berekenen

Een concreet voorbeeld verduidelijkt de methode. Bij een organisatie met 10 medewerkers (8 fulltime, 2 parttime met factor 0,75) zijn in een kwartaal 91 kalenderdagen beschikbaar:

8 × 91 + 2 × 0,75 × 91 = 864,5 beschikbare dagen

Met 37,75 verzuimde dagen blijkt het ziekteverzuimpercentage:

(37,75 / 864,5) × 100% = 4,4%

Let erop dat u verzuim en beschikbaarheid op dezelfde manier telt en pas de deeltijdfactor consistent toe.

Duiding: wanneer zegt het percentage iets?

De waarde van een percentage zoals 4,4% ligt in de context zoals periode, seizoensinvloeden, bedrijfsgrootte en sector. CBS benadrukt de seizoensgevoeligheid van ziekteverzuim, wat vergeleken moet worden met dezelfde periode in voorgaande jaren. Sectorale verschillen zijn ook significant.

Van meten naar sturen: wat zit er achter verzuim?

Het berekenen van het ziekteverzuimpercentage biedt inzicht in verzuimoorzaken. CBS combineert data om te laten zien dat virusinfecties veel voorkomen, maar dat werkgerelateerde factoren zoals hoge werkdruk ook een grote rol spelen.

Veelgemaakte fouten bij ziekteverzuimpercentage berekenen

Een veelvoorkomende fout is het inconsistent verwerken van kalender- en werkdagen. Ook wordt het aantal verzuimde dagen soms verkeerd gedeeld met beschikbaarheid of andersom. Wie consistentie wil, kan zich laten inspireren door de NVS-standaard van het CBS.

Vergelijken met branchecijfers: zo houdt u het zuiver

Vergelijk uw cijfers met de markt door dezelfde meetperiode en methodologie te gebruiken. CBS biedt toegang tot gegevens over ziekteverzuim per bedrijfstak en grootteklasse via hun StatLine-tabellen.

Tip: Beperk uw verzuimrapportage niet tot één indicator. Kijk ook naar frequentie en duur om te achterhalen welk type verzuim uw organisatie treft en welke beleidskeuzes daar het beste bij passen.

Een zorgvuldig berekend ziekteverzuimpercentage geeft HR, management en arbocoördinatoren een betrouwbaar kompas voor beleid, zolang u helder vastlegt wat u meet en hoe u de cijfers duidt. Daarmee wordt verzuimstatistiek geen administratieve last, maar een stuurinstrument voor een gezonde organisatie.

Key takeaways

• Leg intern duidelijk vast welke definitie van ziekteverzuim u gebruikt en wat u wel of niet meeneemt in de berekening, en hanteer deze lijn consequent in alle rapportages.
• Kies bewust of u werkt met kalenderdagen of werkdagen en zorg dat zowel de teller als de noemer altijd volgens dezelfde telwijze worden bepaald.
• Corrigeer ziekteverzuim voor deeltijd (fte), zodat u eerlijke vergelijkingen kunt maken tussen afdelingen, teams en functies met verschillende contractomvang.
• Plaats elk verzuimcijfer in context door het te vergelijken met eerdere perioden én met relevante branchecijfers van vergelijkbare organisaties.
• Gebruik het ziekteverzuimpercentage nooit als enkelvoudig kengetal, maar combineer het met informatie over duur, frequentie en oorzaken van verzuim om gerichte interventies te ontwikkelen.
• Vertaal de uitkomsten van uw verzuimcijfers naar concreet HR- en arbobeleid, bijvoorbeeld rond werkdruk, preventie en duurzame inzetbaarheid.

Door deze uitgangspunten consequent toe te passen maakt u van ziekteverzuimcijfers een waardevol onderdeel van uw strategische sturing. Dat helpt u om beter onderbouwde keuzes te maken, gericht beleid te ontwikkelen en samen met leidinggevenden en medewerkers te bouwen aan een gezonde, toekomstbestendige organisatie.